عبور ۹۱ فروند کشتی تجاری، نفتکش و کانتینربر طی سه شبانهروز گذشته از تنگه هرمز با «کسب مجوز، هماهنگی و تأمین امنیت» نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، صرفاً یک خبر عملیاتی یا امنیتی نیست؛ این رخداد در سطحی عمیقتر، بیانگر شکلگیری و تثبیت یک واقعیت ژئوپلیتیکی در معادلات دریایی منطقه است: پذیرش عملی نقش جمهوری اسلامی ایران بهعنوان قدرت تنظیمگر امنیت و تردد در مهمترین گلوگاه انرژی جهان.
آنچه در اطلاعیههای رسمی نیروی دریایی سپاه برجسته شده، صرفاً تعداد کشتیهای عبوری نیست، بلکه «الگوی عبور» است؛ الگویی که بر پایه اخذ مجوز، هماهنگی عملیاتی و تأمین امنیت از سوی ایران تعریف شده و نشان میدهد شرکتهای کشتیرانی، مالکان نفتکشها و بازیگران تجارت جهانی، در عمل قواعد جاری جمهوری اسلامی ایران برای عبور ایمن از تنگه هرمز را پذیرفتهاند. در شرایطی که منطقه پس از تجاوز نظامی امریکا با ناامنی و احتمال درگیری مواجه شده، استمرار عبور دهها کشتی با هماهنگی مستقیم با نیروی دریایی سپاه، به معنای آن است که بازیگران بینالمللی برای حفظ امنیت خطوط کشتیرانی، نقش میدانی ایران را نادیدهگرفتنی نمیدانند.
تنگه هرمز صرفاً یک مسیر جغرافیایی نیست؛ این آبراه، قلب تپنده تجارت انرژی جهان و یکی از حساسترین نقاط راهبردی نظام بینالملل است. در چنین محیطی، آنچه امنیت واقعی را تضمین میکند، نه صرفاً حضور نظامی فرامنطقهای، بلکه توان کنترل میدانی، اشراف اطلاعاتی و قابلیت مدیریت بحران در صحنه واقعی عملیات است. اطلاعیههای متوالی سپاه درباره عبور ۳۱، ۳۵ و سپس ۲۵ کشتی در سه روز متوالی، نشان میدهد که برخلاف فضای رسانهای غرب درباره «ناامن شدن هرمز»، روند تجارت دریایی متوقف نشده و کشتیها همچنان تحت یک سازوکار مشخص امنیتی در حال عبور هستند؛ سازوکاری که محور آن نیروی دریایی سپاه است.
در واقع، کشورهای مختلف و شرکتهای بینالمللی حملونقل دریایی، در عمل به این جمعبندی رسیدهاند که عبور مطمئن از تنگه هرمز بدون هماهنگی با قدرت مسلط میدانی در این آبراه ممکن نیست. همین مسئله، معنایی فراتر از یک هماهنگی فنی دارد؛ این وضعیت، بیانگر پذیرش عملی اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران در مدیریت امنیت تنگه هرمز است. هنگامی که دهها نفتکش و کشتی تجاری در اوج تنشهای منطقهای، مطابق ضوابط اعلامی و با اخذ مجوز از نیروی دریایی سپاه عبور میکنند، این امر نشان میدهد که نظم عملیاتی حاکم بر این گذرگاه، نه توسط ناوگانهای فرامنطقهای، بلکه با کنترل هوشمند ایران برقرار شده است.
نکته مهم دیگر آن است که جمهوری اسلامی ایران، همزمان دو پیام متفاوت را مخابره میکند؛ از یک سو نشان میدهد که هرگونه ناامنی و بیثباتی ناشی از حضور و اقدامات امریکا در منطقه را رصد و مدیریت میکند و از سوی دیگر تأکید دارد که امنیت تجارت جهانی و جریان انرژی را هدف قرار نداده است. ایجاد «آبراه ایمن برای کشتیرانی و استمرار تجارت جهانی» که در اطلاعیه سپاه مورد تأکید قرار گرفته، نشاندهنده تلاش ایران برای تفکیک میان مقابله با تهدیدات نظامی و حفظ ثبات اقتصادی در منطقه است.
این وضعیت همچنین تصویری متفاوت از موازنه قدرت در خلیج فارس ارائه میدهد. سالها روایت غربی بر این پایه شکل گرفته بود که امنیت آبراههای منطقه تنها با حضور امریکا تضمین میشود، اما تحولات اخیر نشان داده که حتی در شرایط تنش مستقیم، این ایران است که توانسته مسیر عبور کشتیها را باز نگه دارد و امنیت عملیاتی تردد دریایی را برقرار سازد. به بیان دیگر، آنچه اکنون در تنگه هرمز مشاهده میشود، صرفاً یک کنترل نظامی نیست، بلکه ظهور یک نظم دریایی بومی است که در آن بازیگران بینالمللی برای عبور ایمن، ناچار به رعایت ترتیبات امنیتی جمهوری اسلامی ایران هستند.
عبور ۹۱ کشتی طی سه روز گذشته، در چنین چارچوبی، فقط یک آمار نیست؛ این عدد نشانه استمرار جریان تجارت جهانی تحت مدیریت امنیتی ایران و گواهی بر آن است که بسیاری از کشورها و شرکتهای دریایی، مناسبات تعریفشده جمهوری اسلامی ایران برای عبور از تنگه هرمز را پذیرفته و در هماهنگی با نیروی دریایی سپاه، مسیر تردد خود را تنظیم میکنند؛ روندی که بیش از هر چیز، جایگاه ایران را بهعنوان بازیگر تعیینکننده امنیت این آبراه راهبردی تثبیت کرده است.
